Diyabetin bulguları nelerdir ?
Diyabete bağlı klinik bulgular vücuttaki karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmasının bozulmasına bağlıdır. İnsülin eksikliği ve/veya insülin direnci nedeniyle hücrelere giremeyen glükoz belli bir serum düzeyini (180mg/dl) aştığında idrarla atılmaya başlar. Böbreklerden atılan glükoz beraberinde sıvı atılımını da arttırır ve sonuçta ÇOK VE SIK İDRAR YAPMA (POLİÜRİ) olur. Vücut, poliüri ile olan sıvı kaybını karşılamak için ÇOK SU İÇİLİR ve bu da POLİDİPSİ olarak isimlendirilir. Organizma, enerji kaynağı olarak glükozu kullanamayınca bir taraftan İŞTAH ARTAR diğer taraftan yedek enerji depoları olan yağlar ve proteinler yıkılmaya başlar ve bunun sonucunda iştah artmasına rağmen KİLO KAYBI olur. Bu klasik bulguların dışında diyabet hastalarında ÇABUK YORULMA, GÖRME BULANIKLIĞI, SIK DERİ ENFEKSİYONU, KADINLARDA VAJİNAL MANTAR ENFEKSİYONU gibi bulgular da görülür.

Diyabetin tanısı nasıl konur ?
Diyabet tanısı, çeşitli uluslararası kuruluşların (WHO, Amerikan Ulusal Diyabet Veri Gurubu=NDGG) belirlediği ölçütlere göre konmaktadır. Bu ölçütler:

- Klasik diyabet bulguları olan bir kişide herhangi bir zamanda ölçülen plazma glükoz düzeyinin 200 mg/dl'ye eşit ya da üzerinde olması,

- Farklı günlerde en az iki kere ölçülen açlık kan şekerinin 126 mg / dl veya üzerinde olması,

- Şeker yükleme testinde (OGTT) 2. saatdeki plazma glükoz düzeyinin 200 mg/dl'ye eşit ya da üzerinde olması.

İnsülin direnci ve metabolik sendrom  nedir ?

İnsülin direnci ?
İnsulin vücuttaki en önemli ve hayati fonksiyona sahip hormonlardan biridir. Pankreasın beta hücrelerinden salgılanır.Görevleri başlıca şöyle sıralanabilir:

• Glükozun kandan hücre içine alınarak kullanılmasını sağlayarak yemeklerle yükselen kan şekerini düşürmek.
• Yağların yakılmasını ( lipolizi) yavaşlatarak yağların depolanmasını arttırmak.
• Protein sentezini arttırmak.

Bazı kişilerde genetik olarak kas,yağ ve karaciğer hücrelerinde insuline karşı direnç vardır ve bu direnç ve yukardaki fonksyonları yerine getirmek için pankreas çok daha fazla miktarda insulin salgılamak zorunda kalır.İnsulin direnci oluşturan tek bir gen saptanamamıştır. Bu nedenle insulin direncinde poligenik bir etki sorumlu tutulmaktadır. Kas, yağ ve karaciğer hücrelerinde insulin bağlanarak görevlerini yerine getirdiği reseptörler, ve reseptör sonrası (postreseptör) düzeyde insulin direnci ortaya çıkmaktadır. Viseral ( karın içi organlar) yağ dokusu cilt altı yağ dokusuna göre daha insulin direnci oluşmasında fazla role sahiptir, yani karın bölgesi ve göbek çevresi yağlanması olan elma tipi şişmanlıkta insulin direnci daha fazla görülmektedir. Direnç oluşmasında genetik yatkınlığın yanısıra bazı çevresel faktörlerde etkindir. Bu faktörler hareketsiz yaşam tarzı, şişmanlık, rafine şeker ve yağdan zengin beslenme,düşük doğum kilosu vb.gibi sıralanabilir. İnsulin direnci nedeniyle pankreastan yüksek miktarda salgılanan insulin yemek sonrası kanda yüksek seviyede kaldığında ( hiperinsulinemi) kan şekerinde ani düşmelere neden olabilir. Bu durum “ reaktif hipoglisemi”adı verilen şeker hastalığının en erken belirtisi veya hazırlayıcı tablosu olarak karşımıza çıkar. Toklukta sık sık şeker düşmesi yaşadığı için tatlı ihtiyacı artan, şekerli gıdalara yönelen kişiler giderek kilo almaya başlar.Bu kişilerde artan kilolar genellikle karın bölgesinde toplanır ve buradan açığa çıkan serbest yağ asitleri insulin direncinin artmasına ayrıca katkıda bulunurlar. Yani sonuçta bir kısır döngü (insulin direnci -kilo artışı-insulin direnci) tablosu ortaya çıkar. Tatlı ihtiyacı ve kalori alımında artmanın yanısıra hiper insulinemi yağların yakılmasını azaltıp,depolanmasını arttırdığı için de şişmanlığın oluşmasına neden olur.İnsulin direnci ile giderek artan karın içi organı ve çevresindeki yağ dokusu metabolik açıdan zararlı bir çok maddeyi salgılayarak hipertansiyon, kolesterol ve lipid bozuklukları, ateroskleroz ( damar sertliği) ve koroner kalp hastalığına da zemin hazırlar. Ayrıca diabete genetik yatkınlığı olanlarda aşırı insulin salgısı sonucu yorulan pankreas, bir süre sonra insulini yeterli salgılayamaz hale gelir ve sırasıyla glikoz tolerans bozukluğu, ardından şeker hastalığı (Tip 2 Diabete Mellitus) ortaya çıkar. Sonuç olarak toplumda yaygın olarak gördüğümüz hipertansiyon, kolesterol yüksekliği, obezite,şeker hastalığı ve koroner kalp hastalığı gibi birçok problemin temelinde hazırlayıcı ve başlatıcı bir faktör olarak insulin direnci tablosu yatmaktadır.İnsulin direnci öglisemik klamp tekniği ile kesin olarak ortaya konabilirse de pratikte uygulanışı zor bir teknik olduğu için HOMA -IR ile açlık ve tokluk 2.saat kan şekeri ve insulin düzeyleri bakılarak kabaca insulin direnci varlığı kestirilebilir. Tip 2 şeker hastalarının 1. derece akrabalarında öglisemik klamp ile insulin direnci anlamlı oranda yüksek bulunmuştur. Bunun önlemi ; şeker hastalarının yakınlarında erken yaşlarda insulin direnci açısından araştırılması gerektiğidir. İnsulin direnci saptandığında alınabilecek bazı önlemler; ileride ortaya çıkabilecek problemlerin( şeker,tansiyon,kalp hastalıkları ve obezite gibi) engelleyebilir veya geciktirebilir. Bu önlemlerin başında yaşam tarzı değişikliği ( fiziksel aktivite artışı,glisemik indeksi düşük gıdalar, rafine şeker ve doymuş yağlardan fakir beslenme) gelmektedir. Ayrıca insulin direncini azaltan bazı ilaçlar da ( metformin,glitazon) kullanılabilir.

Metabolik Sendrom ?

En kolay ölçülebilecek kriterlerden biri olan bel çevresi ölçümü; kalp sağlığı ve diyabet gelişme riski açısından en iyi göstergelerden biridir. Bu konu halk arasında olduğu gibi henüz hekimler arasında da yeteri kadar bilinmiyor veya uygulamada ölçülmüyor. Artık sağlık açısından kaç kilo fazlanız olduğu değil, yağın nerede biriktiği önem kazanıyor.